Пратеник од јужносрбијанска бакалница?

Кон претставата „Народен пратеник“ од Бранислав Нушиќ, адаптација и режија на Егон Савин, гостин од Белград, во изведба на Македонскиот народен театар во Скопје, премиера гледана на 25. 1. 2025 година, трае 75 минути.

„Народен пратеник“, комедиографскиот првенец на Бранислав Нушиќ, напишан кога тој имал само деветнаесет години, белградскиот режисер Егон Савин го скратува, го допишува, го изместува, го подместува и најпосле некако го наместува. Исфрлени се речиси половина од ликовите, допишани се некои реплики, смешното е затапено за да остави простор за сатирична боцка. Намерата, се чини, била да се алудира на стварноста во која партиските поделби, алчноста, лагата, корупцијата, непросветеноста и полтронството создаваат морален ужас што ја секнува секоја смеа.

Сепак, симптоматично е зошто адаптираниот текст останува археолошки врзан за својот некогашен контекст. Во претставата се насетува некоја јужносрбијанска провинција чии простички граѓани зборуваат на чуден македонски дијалект, не знаат добро српски, ама, ете, си избираат пратеник што ќе ги претставува во народната скупштина. Роза Трајческа-Ристовска ги облекува ликовите во традиционални костими и капи. На газда Јеврем Прокиќ му става и фес на глава, а подоцна го стегнува во фрак за да оди на гласање. Сценографката Весна Поповиќ, пак, просторот на малата сцена го претвора во тесен дуќан, натрупан со големи бакалски шкафови, фиоки и тезги. Врз нив стои една старовремска каса, а под неа машина за пишување на која Даница, ќерката на Јеврем Прокиќ, отчукува политички говори за нејзиниот свршеник, адвокатот Ивковиќ, изборен противкандидат на татко ѝ. Лево има една богата, резбана, божем барокна фотелја, чудно парче мебел што се двои од темнозелената патина на магазата. Надвор лаат кучиња, а понекогаш знае да заечи и фолк музика.

Главен предизвик за актерите е да го отелотворат режисеркиот налог. Со намалена динамика, тие играат така што смешното да се потисне за да се нагласи страшното во човечкиот карактер. Најдобри валери извлекува Тони Михајловски, прецизен во улогата на Срета, локален спин-доктор на јавното мислење што знае да профитира од политичките амбиции на Јеврем Прокиќ. Овој последниот го толкува Александар Микиќ, давајќи му на ликот белег на наивност и приглупост, без заслепителна амбиција. Улогата на Даница ја толкува Дарја Ризова, која со чуден силовит глас и со груб телесен говор отпрвин игра некоја неука машкуданка, која, којзнае зошто, по малку „прича српски“, а потем, кој знае како, истата таа дрска и проста Даница покажува интелектуална зрелост и отпор, дури и „среден прст“. И сето тоа среде општиот патријархален дух. Добар тандем се Јордан Симонов како Спиро и Тања Кочовска како Спиројца: тој знае да внесе куси мигови на апсурд кога подзастанува не можејќи да се присети на мислата што сакал да ја каже, а таа гради една фина карикатура на корпулентна, наметлива, проста жена што знае секогаш да биде „со власта“. Ивковиќ е присутен само како снимен глас (на Александар Михајловски), а како толпа народ на вратата се појавуваат и седум статисти.

Паланката што ја слика Егон Савин има некои актерски бои, негде-годе и гротескни проблесоци, но таа толку дреме во некогашен контекст што одвај пецка и по малку (јужносрбијански?) рецка in praesentia.

Иван Додовски, 25.1.2025